ಚೋಕ್ಸಿ, ಮಲ್ಯ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ; ಇವರು ಕೂಡಾ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಪರಾರಿಯಾಗಿರುವ ಆರ್ಥಿಕ ಅಪರಾಧಿಗಳು

ಪಂಜಾಬ್ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಗೆ 13,850 ಕೋಟಿ ರೂ. ಬಾಕಿ ಇರಿಸಿ ಭಾರತದಿಂದ ಪರಾರಿಯಾದ ವಜ್ರ ವ್ಯಾಪಾರಿ ಮೆಹುಲ್ ಚೋಕ್ಸಿಯನ್ನು ಭಾರತ ತನಿಖಾ ಸಂಸ್ಥೆಯು ಬೆಲ್ಜಿಯಂನಲ್ಲಿ ಸೋಮವಾರ ಬಂಧಿಸಿದೆ. ಚೋಕ್ಸಿ ಬಂಧನವನ್ನು ಬೆಲ್ಜಿಯಂ ಫೆಡರಲ್ ಪಬ್ಲಿಕ್ ಸರ್ವಿಸ್ (ಎಫ್ಪಿಎಸ್) ಕೂಡಾ ಧೃಡಪಡಿಸಿದ್ದು ಭಾರತೀಯ ಕೇಂದ್ರ ತನಿಖಾ ದಳ ಹಾಗೂ ಜಾರಿ ನಿರ್ದೇಶನಾಲಯ ಈಗಾಗಲೇ ಆತನನ್ನು ಬೆಲ್ಜಿಯನಿಂದ ಹಸ್ತಾಂತರಿಸುವಂತೆ ಮನವಿ ಸಲ್ಲಿಸಿರುವುದಾಗಿಯೂ ಎಫ್ಪಿಎಸ್ ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸಿದೆ.

2018ರಲ್ಲಿ ಭಾರತೀಯ ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನೇ ಅಲ್ಲಾಡಿಸಿದ್ದ ಪಂಜಾಬ್ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ (ಪಿಎನ್ ಬಿ) ಹಗರಣದ ರೂವಾರಿ ವಜ್ರೋದ್ಯಮಿಗಳಾದ ಮೆಹುಲ್ ಚೋಕ್ಸಿ ಹಾಗೂ ಆತನ ಸೋದರಳಿಯ ನೀರವ್ ಮೋದಿ ಹಗರಣ ಬಯಲಿಗೆ ಬರುವ ಮುನ್ನವೇ ಇಬ್ಬರೂ ದೇಶ ಬಿಟ್ಟು ಪರಾರಿಯಾಗಿ ಹೋಗಿದ್ದರು. ಚೋಕ್ಸಿ ಮೊದಲಿಗೆ ಅಮೆರಿಕಕ್ಕೆ ಹೋಗಿದ್ದು,ಅಲ್ಲಿಂದ ಆ್ಯಂಟಿಗುವಾ ಹಾಗೂ ಬಾರ್ಬಡೋ ದೇಶಕ್ಕೆ ಪಲಾಯನ ಮಾಡಿದ್ದ ಆತ 2017ರಿಂದಲೇ ಅಲ್ಲಿನ ಪ್ರಜೆಯಾಗಿ ಜೀವಿಸಲು ಆರಂಭಿಸಿದ್ದ. ಆ ಬಳಿಕ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ಪಡೆಯುವ ನೆಪದಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲಿಂದ ತೆರಳಿದ್ದ ಆತನನ್ನು ಕಳೆದ ವರ್ಷ ಅವರನ್ನು ಬೆಲ್ಜಿಯಂನಲ್ಲಿ ಪತ್ತೆಹಚ್ಚಲಾಗಿತ್ತು.

ಭಾರತೀಯ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಕಳೆದ ಕೆಲ ವರ್ಷಗಳಿಂದ ಚೋಕ್ಸಿಯ ಮೇಲೆ ಕಣ್ಣಿಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ. ಈಗಾಗಲೇ ಆತನನ್ನು ಪರಾರಿಯಾದ ಆರ್ಥಿಕ ಅಪರಾಧಿ (FEO) ಎಂದು ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಘೋಷಿಸಲಾಗಿದೆ. ಆದರೆ, ಈ ಕುಖ್ಯಾತ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಇರುವುದು ಚೋಕ್ಸಿ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ. ಇನ್ನೂ ಅನೇಕ ಪ್ರಮುಖ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ಇದೇ ರೀತಿಯ ಆರೋಪಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ಭಾರತೀಯ ಕಾನೂನು ಜಾರಿ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಕಣ್ಗಾವಲಿನಲ್ಲಿ ಇದ್ದಾರೆ. ತಕ್ಷಣ ನಮಗೆ ಮಲ್ಯ, ನೀರವ್ ಮೋದಿ, ಚೋಕ್ಸಿ ನೆನಪಿಗೆ ಬಂದರೂ ಇನ್ನು ಅನೇಕರು ಈ ಲಿಸ್ಟ್ ನಲ್ಲಿದ್ದಾರೆ.

ಆರ್ಥಿಕ ಅಪರಾಧ ವರ್ಗಕ್ಕೆ ಸೇರಿರುವ ಇತರರು

ನೀಶಾಲ್ ಮೋದಿ:

ಪಂಜಾಬ್ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ (ಪಿಎನ್‌ಬಿ) ಹಗರಣದಲ್ಲಿ ಭಾಗಿಯಾಗಿರುವ ಆರೋಪದ ಮೇಲೆ ನೀರವ್ ಮೋದಿಯ ಕಿರಿಯ ಸಹೋದರ ನೀಶಾಲ್ ಕೂಡ ತನಿಖೆಗೆ ಒಳಗಾಗಿದ್ದಾರೆ. ವಂಚನೆಯ ವಹಿವಾಟುಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಫಲಾನುಭವಿ ಎಂದು ಆರೋಪಿಸಲಾಗಿರುವ ನೀಶಾಲ್ ಹಲವಾರು ಸಂಶಯಾಸ್ಪದ ಕಂಪನಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು 13,500 ಕೋಟಿ ರೂ.ಗಳ ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್ ವಂಚನೆಯ ಕೇಂದ್ರಬಿಂದುವಾಗಿರುವ ಬಹು ಅಂಡರ್‌ಟೇಕಿಂಗ್ (ಎಲ್‌ಒಯು)ಗಳಿಂದ ಲಾಭ ಪಡೆದಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. 2018 ರಲ್ಲಿ, ಸಿಬಿಐ ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಗೃಹ ಸಚಿವಾಲಯಕ್ಕೆ ಮನವಿ ಮಾಡಿ, ನೀಶಾಲ್ ಅವರ ಪೌರತ್ವ ಹೊಂದಿರುವ ಬೆಲ್ಜಿಯಂನಿಂದ ಅವರನ್ನು ಭಾರತಕ್ಕೆ ಕರೆತರುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ಆರಂಭಿಸುವಂತೆ ಕೋರಿತು. ತಮ್ಮ ಹೆಸರನ್ನು ಈ ಪ್ರಕರಣದಿಂದ ಹೊರಗಿಡಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದ ನೀಶಾಲ್, 2020 ರಲ್ಲಿ ಜಾರಿ ನಿರ್ದೇಶನಾಲಯಕ್ಕೆ ಪತ್ರ ಬರೆದು, ತಮ್ಮ ಸಂಬಂಧಿಗಳಾದ ಮೆಹುಲ್ ಚೋಕ್ಸಿ ಮತ್ತು ನೀರವ್ ಮೋದಿಯಿಂದ ತಮ್ಮನ್ನು ದೂರವಿರಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದರು. ಹೀಗೆ ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದರೂ, ಭಾರತದ ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್ ಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನು ಅಲ್ಲಾಡಿಸಿದ ಈ ವಂಚನೆಯ ಜಾಲವನ್ನು ಭೇದಿಸಲು ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ತನಿಖೆ ಮುಂದುವರಿಸಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ನೀಶಾಲ್ ಕೂಡ ಇದೇ ಪ್ರಕರಣದ ತನಿಖೆಯ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿದ್ದಾರೆ.

ನೀರವ್ ಮೋದಿ:

ವಜ್ರದ ಉದ್ಯಮಿ ನೀರವ್ ಮೋದಿ, ಪಂಜಾಬ್ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಬ್ಯಾಂಕ್‌ಗೆ (ಪಿಎನ್‌ಬಿ) ವಂಚನೆ ಮಾಡಿದ ದೊಡ್ಡ ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್ ಹಗರಣದ ಪ್ರಮುಖ ಆರೋಪಿ ಎನ್ನಲಾಗಿದೆ. ಐಷಾರಾಮಿ ವಜ್ರದ ಆಭರಣಗಳಿಗೆ ಹೆಸರಾಗಿದ್ದ ಮೋದಿ, ವಂಚನೆಯಿಂದ ಪಡೆದ ಎಲ್‌ಒಯು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ವಂಚನೆಯನ್ನು ಎಸಗಲಾಗಿದೆ ಎಂದು ಆರೋಪಿಸಲಾಗಿದೆ. ಮುಂಬೈನ ಪಿಎನ್‌ಬಿ ಶಾಖೆಯಿಂದ ನಕಲಿ ಶೂರಿಟಿಗಳನ್ನು (ಲೆಟರ್ ಆಫ್ ಅಂಡರ್ಟೇಕಿಂಗ್ಸ್) ಕಾನೂನುಬಾಹಿರವಾಗಿ ಪಡೆದುಕೊಂಡಿದ್ದರು ಎಂದು ತನಿಖೆಯಿಂದ ತಿಳಿದುಬಂದಿದೆ. ಹಗರಣ ಬಯಲಾದ ನಂತರ ಭಾರತದಿಂದ ಓಡಿಹೋದ ನೀರವ್ ಮೋದಿ, ಈಗ ಯುಕೆನಲ್ಲಿ ಕಾನೂನು ಹೋರಾಟ ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ ಆಶ್ರಯ ಕೋರಿದ್ದಾರೆ.

ವಿಜಯ್ ಮಲ್ಯ:

ಒಂದು ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಮದ್ಯದ ದೊರೆ ಹಾಗೂ ಪ್ರಸ್ತುತ ನಿಷ್ಕ್ರಿಯವಾಗಿರುವ ಕಿಂಗ್‌ಫಿಷರ್ ಏರ್‌ಲೈನ್ಸ್‌ನ ಸ್ಥಾಪಕ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತಿದ್ದ ವಿಜಯ್ ಮಲ್ಯ ಅವರನ್ನು ಕೂಡಾ ಆರ್ಥಿಕ ಅಪರಾಧಿ ಎಂದು ಘೋಷಿಸಲಾಗಿದೆ. ದೇಶ ಬಿಟ್ಟು ಪರಾರಿಯಾಗಿರುವ ಮಲ್ಯ, ಬೃಹತ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಸಾಲ ಬಾಕಿ ಉಳಿಸಿಕೊಂಡಿರುವ ಪ್ರಕರಣಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಆರೋಪಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಕಿಂಗ್‌ಫಿಶರ್ ಏರ್‌ಲೈನ್ಸ್‌ಗಾಗಿ 9,000 ಕೋಟಿ ರೂಪಾಯಿ ಸಾಲವನ್ನು ಮರುಪಾವತಿ ಮಾಡದ ಆರೋಪವನ್ನು ಎದುರಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಭಾರತದಿಂದ ಪಲಾಯನಗೈದ ಮಲ್ಯ ಪ್ರಸ್ತುತ ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಂನಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಮಾರ್ಚ್ 2016ರಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟನ್‌ಗೆ ಪರಾರಿಯಾಗಿರುವ ಮಲ್ಯ ಅವರ ಕಿಂಗ್‌ಫಿಷರ್ ಏರ್‌ಲೈನ್ಸ್‌ಗೆ ವಿವಿಧ ಬ್ಯಾಂಕುಗಳ ನೀಡಿದ್ದ 9,000 ಕೋಟಿ ರೂ.ಗಳನ್ನು ಮರುಪಾವತಿಸದ್ದಕ್ಕಾಗಿ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ವಾಂಟೆಡ್ ವ್ಯಕ್ತಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಅವರನ್ನು ತನಗೆ ಹಸ್ತಾಂತರಿಸುವಂತೆ ಭಾರತ ಸರಕಾರವು ಬ್ರಿಟನ್‌ನ್ನು ಆಗ್ರಹಿಸುತ್ತಲೇ ಇದೆ.

ಲಲಿತ್ ಮೋದಿ:

ಈ ಲಿಸ್ಟ್ ನಲ್ಲಿರುವ ಮತ್ತೊಂದು ಹೆಸರು ಲಲಿತ್ ಮೋದಿ. ದೇಶಭ್ರಷ್ಟ ಉದ್ಯಮಿ ಮತ್ತು ಇಂಡಿಯನ್ ಪ್ರೀಮಿಯರ್ ಲೀಗ್ (ಐಪಿಎಲ್) ಸಂಸ್ಥಾಪಕ ಲಲಿತ್ ಪ್ರಸ್ತುತ ಲಂಡನ್ ನಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. ಐಪಿಎಲ್ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರಾಗಿದ್ದಾಗ ಕೋಟ್ಯಂತರ ರೂಪಾಯಿಗಳ ದುರುಪಯೋಗದಲ್ಲಿ ಭಾಗಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ ಎಂಬ ಆರೋಪಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಭಾರತೀಯ ಕಾನೂನು ಜಾರಿ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಅವರನ್ನು ವಶಕ್ಕೆ ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳಲು ಪ್ರಯತ್ನದಲ್ಲಿದೆ.

2010 ರಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಐಪಿಎಲ್ ನಂತರ, ಲಲಿತ್ ಮೋದಿ ಹರಾಜು ಮತ್ತು ಟೆಂಡರ್‌ನಲ್ಲಿ ಅವ್ಯವಹಾರದ ಆರೋಪ ಎದುರಿಸುತ್ತಿದ್ದು, ಇದಾದ ಬಳಿಕ ಬಿಸಿಸಿಐ ಆಂತರಿಕ ತನಿಖೆಯ ಬಳಿಕ ಅವರನ್ನು ಅಮಾನತು ಮಾಡಿದ್ದು, ನಿಷೇಧವನ್ನೂ ಹೇರಿತ್ತು.

ಹಜ್ರಾ ಇಕ್ಬಾಲ್ ಮೆಮನ್:

ಈಕೆ ದಿವಂಗತ ಗ್ಯಾಂಗ್‌ಸ್ಟರ್ ಇಕ್ಬಾಲ್ ಮಿರ್ಚಿಯ ಪತ್ನಿ. ಅವರನ್ನು ಮತ್ತು ಅವರ ಪುತ್ರರಾದ ಆಸಿಫ್ ಮತ್ತು ಜುನೈದ್ ಮೆಮನ್ ಅವರನ್ನು 2021 ರಲ್ಲಿ ಪರಾರಿಯಾದ ಆರ್ಥಿಕ ಅಪರಾಧಿಗಳೆಂದು ಘೋಷಿಸಲಾಯಿತು. ಭಾರತದ ಮೋಸ್ಟ್ ವಾಂಟೆಡ್ ಭಯೋತ್ಪಾದಕ ದಾವೂದ್ ಇಬ್ರಾಹಿಂನ ಆಪ್ತ ಸಹಾಯಕ ಎಂದು ಗುರುತಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದ ಇಕ್ಬಾಲ್ ಮಿರ್ಚಿ ಬಹಳ ಕಾಲದಿಂದ ಜಾರಿ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಇವರ ಮೇಲೆ ಕಣ್ಣಿಟ್ಟಿತ್ತು. ಮೆಮನ್ ಕುಟುಂಬವು ಮುಂಬೈನಲ್ಲಿ ಅಕ್ರಮ ಹಣದಿಂದ ಅನೇಕ ಬೆಲೆಬಾಳುವ ಆಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಖರೀದಿಸಿದೆ ಎಂದು ಆರೋಪಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದು ಕಪ್ಪು ಹಣದಿಂದ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ ಎನ್ನಲಾದ ದೊಡ್ಡ ರಿಯಲ್ ಎಸ್ಟೇಟ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಒಂದು ಭಾಗವಾಗಿದೆ. 2021 ರ ವೇಳೆಗೆ, ಜಾರಿ ನಿರ್ದೇಶನಾಲಯವು ಈ ಪ್ರಕರಣಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ 800 ಕೋಟಿ ರೂಪಾಯಿ ಮೌಲ್ಯದ ಆಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಮುಟ್ಟುಗೋಲು ಹಾಕಿಕೊಂಡಿದೆ. ಈ ಕುಟುಂಬವು ವಿದೇಶದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದೆ ಎಂದು ತಿಳಿದಿದ್ದರೂ, ಅವರ ನಿಖರವಾದ ಸ್ಥಳ ಇನ್ನೂ ರಹಸ್ಯವಾಗಿದೆ.

ಸಂದೇಸರ ಸಹೋದರರು:

ಗುಜರಾತ್ ಮೂಲದ ಸ್ಟರ್ಲಿಂಗ್ ಗ್ರೂಪ್‌ನ ಪ್ರವರ್ತಕರಾದ ಸಂದೇಸರ ಸಹೋದರರನ್ನು ದೇಶಭ್ರಷ್ಟ ಆರ್ಥಿಕ ಅಪರಾಧಿಗಳಾಗಿದ್ದಾರೆ.

ಸಂದೇಸರ ಸಹೋದರರಾದ ನಿತಿನ್ ಮತ್ತು ಚೇತನ್ ಮತ್ತು ಅವರ ಪತ್ನಿ ದೀಪ್ತಿ ಅವರನ್ನು ದೇಶಭ್ರಷ್ಟ ಆರ್ಥಿಕ ಅಪರಾಧಿಗಳ (FEO) ಕಾಯ್ದೆಯಡಿಯಲ್ಲಿ ಪರಾರಿಯಾಗಿರುವ ಅಪರಾಧಿಗಳೆಂದು ಘೋಷಿಸಲಾಗಿದೆ. ಬ್ಯಾಂಕ್ ಸಾಲಗಳ ಮೂಲಕ ಹಲವಾರು ಬ್ಯಾಂಕ್‌ಗಳಿಗೆ ₹ 14,500 ಕೋಟಿ ವಂಚಿಸಿದ ಆರೋಪದ ಇವರ ಮೇಲೆ ಇದ್ದು 2017 ರಲ್ಲಿ ಭಾರತದಿಂದ ಪಲಾಯನಗೈದಿದ್ದು ನೈಜೀರಿಯಾದಲ್ಲಿ ಕೆಲಕಾಲ ವಾಸವಾಗಿದ್ದರು.

ಪರಾರಿಯಾಗಿರುವ ಆರ್ಥಿಕ ಅಪರಾಧಿ ಎಂದರೇನು?

100 ಕೋಟಿ ಅಥವಾ ಅದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮೌಲ್ಯದ ನಿಗದಿತ ಆರ್ಥಿಕ ಅಪರಾಧಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಬಂಧನ ವಾರಂಟ್ ಹೊರಡಿಸಲಾದ ಮತ್ತು ಕ್ರಿಮಿನಲ್ ಮೊಕದ್ದಮೆಯನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಲು ಭಾರತವನ್ನು ತೊರೆದಿರುವ ಅಥವಾ ಕಾನೂನು ಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸಲು ಹಿಂತಿರುಗಲು ನಿರಾಕರಿಸಿರುವ ವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನು ಪ್ಯುಗಿಟಿವ್ ಎಕನಾಮಿಕ್ ಆಫೆಂಡರ್ (FEO) ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು ಪ್ಯುಗಿಟಿವ್ ಎಕನಾಮಿಕ್ ಆಫೆಂಡರ್ಸ್ ಆಕ್ಟ್, 2018 ರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಪರಿಚಯಿಸಲಾಯಿತು, ಇದು ಆರ್ಥಿಕ ಅಪರಾಧಿಗಳು ವಿದೇಶದಲ್ಲಿ ಆಶ್ರಯ ಪಡೆಯುವ ಮೂಲಕ ಭಾರತೀಯ ಕಾನೂನು ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದನ್ನು ತಡೆಯಲು ಜಾರಿಗೆ ತರಲಾಯಿತು.