ರಿಲಯನ್ಸ್ - ಭಾರತದ ಅಗ್ರಗಣ್ಯ ಕಂಪನಿಯಾಗಿ ಹೇಗೆ ರೂಪುಗೊಂಡಿತು?

ರಿಲಯನ್ಸ್‌ ಇಂಡಸ್ಟ್ರೀಸ್‌ ಲಿಮಿಟೆಡ್‌ (RIL) ಹೆಸರು ಕೇಳಿದಾಕ್ಷಣ ಎಲ್ಲಾ ಉದ್ಯಮಿಗಳ ಕಿವಿ ನೆಟ್ಟಗಾಗುವುದು ಸಹಜ. ಯಾಕೆಂದರೆ ದೇಶದ ಖ್ಯಾತನಾಮ ಕಂಪೆನಿಗಳಲ್ಲಿ ರಿಲಯನ್ಸ್ ಹೆಸರು ಮುಂಚೂಣಿಯಲ್ಲಿರುವುದು ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣ. ಅಲ್ಲದೆ ಏಷ್ಯಾದ ಶ್ರೀಮಂತ ಉದ್ಯಮಿಗಳ ರೇಸ್‌ನಲ್ಲಿ ರಿಲಯನ್ಸ್‌ನ ಮುಖೇಶ್‌ ಅಂಬಾನಿ ಹಾಗೂ ಅದಾನಿ ಸಮೂಹ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಗೌತಮ್‌ ಅದಾನಿ ನಡುವೆ ಹಾವು ಏಣಿಯಾಟ ನಡೆಯುತ್ತಲೇ ಇರುತ್ತದೆ. ಅದರಲ್ಲೂ ಇತ್ತೀಚಿಗೆ ರಿಲಯನ್ಸ್‌ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಮುಖ್ಯಸ್ಥ ಮುಖೇಶ್‌ ತಮ್ಮ ಮಗನ ವಿವಾಹ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಭರ್ಜರಿಯಾಗಿ ನಡೆಸುವ ಮೂಲಕ ಜಾಗತಿಕ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಸುದ್ದಿಯಲ್ಲಿದ್ದರು. ಇನ್ನು ಸದ್ಯ ನಾವಿಲ್ಲಿ ರಿಲಯನ್ಸ್‌ ಬಗ್ಗೆ ನೋಡೋಣ.

ರಿಲಯನ್ಸ್‌ ಬಗ್ಗೆ ಒಂದಿಷ್ಟು ಮಾತು:

ಮುಂಬೈನಲ್ಲಿ ಪ್ರಧಾನ ಕಚೇರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಬಹುರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಂಘಟಿತ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿರುವ ರಿಲಯನ್ಸ್‌, ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಬಂಡವಾಳೀಕರಣ ಮತ್ತು ಆದಾಯದ ಮೂಲಕ ಭಾರತದಲ್ಲಿನ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಖಾಸಗಿ ವಲಯದ ಕಂಪನಿಯಾಗಿದೆ. ಅಲ್ಲದೆ ವಿಶ್ವದ 100 ನೇ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಕಂಪನಿಯಾಗಿದೆ. RIL ಎನರ್ಜಿ, ಪೆಟ್ರೋಕೆಮಿಕಲ್ಸ್, ನೈಸರ್ಗಿಕ ಅನಿಲ, ಚಿಲ್ಲರೆ ವ್ಯಾಪಾರ, ದೂರಸಂಪರ್ಕ, ಸಮೂಹ ಮಾಧ್ಯಮ ಮತ್ತು ಜವಳಿ ಸೇರಿದಂತೆ ವಿವಿಧ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ರಿಲಯನ್ಸ್‌ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದು, ಬಹುತೇಕ ಎಲ್ಲಾ ವಲಯಗಳಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಛಾಪನ್ನು ನಿಧಾನವಾಗಿ ಮೂಡಿಸುತ್ತಿದೆ.

ಸ್ಥಾಪನೆಯಾಗಿದ್ದು ಹೇಗೆ?

RIL ಅನ್ನು 1958 ರಲ್ಲಿ ದೂರದೃಷ್ಟಿಯ ಉದ್ಯಮಿ ಎಂದೇ ಖ್ಯಾತಿ ಪಡೆದುಕೊಂಡಿರುವ ಧೀರೂಭಾಯಿ ಅಂಬಾನಿ ಅವರು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಜಾಗತಿಕ ವ್ಯಾಪಾರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವನ್ನು ರಚಿಸುವ ಕನಸಿನೊಂದಿಗೆ ಧೀರೂಬಾಯಿ ಅಂಬಾನಿ ಅವರು ಕೇವಲ ಒಂದು ಸಾವಿರ ರೂ. ಬಂಡವಾಳ ಮೂಲಕ ಜಾಗತಿಕ ವ್ಯಾಪಾರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವನ್ನು ರಚಿಸುವ ಕನಸಿನೊಂದಿಗೆ ಉದ್ಯಮ ಆರಂಭಿಸಿದ್ದರು. ಧೀರೂಬಾಯಿ ಅಂಬಾನಿ ಅವರ ನಾಯಕತ್ವದಲ್ಲಿ RIL ಒಂದು ಸಣ್ಣ ವ್ಯಾಪಾರ ಕಂಪನಿಯಿಂದ ಪ್ರಪಂಚದಾದ್ಯಂತ ತನ್ನ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳನ್ನು ವ್ಯಾಪಿಸಿ ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಸಂಘಟಿತವಾಗಿ ವೇಗವಾಗಿ ಬೆಳೆಯಿತು.

ಆರಂಭಿಕ ದಿನಗಳು ಹೇಗಿದ್ದವು?

ಅಂಬಾನಿ ಅವರು ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಸಣ್ಣ ವ್ಯಾಪಾರ ಕಂಪನಿಯೊಂದರಲ್ಲಿ ಗುಮಾಸ್ತರಾಗಿ ತಮ್ಮ ವೃತ್ತಿಜೀವನವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ಆದರೆ 1958 ರಲ್ಲಿ ಅವರು ತಮ್ಮದೇ ಆದ ರಿಲಯನ್ಸ್ ಕಮರ್ಷಿಯಲ್ ಕಾರ್ಪೊರೇಷನ್ ಅನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. ಈ ಕಂಪನಿಯು ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಮಸಾಲೆ ಮತ್ತು ಪಾಲಿಯೆಸ್ಟರ್‌ನಂತಹ ಮುಖ್ಯ ಸರಕುಗಳಲ್ಲಿ ಉದ್ಯಮವನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿತ್ತು. ರಿಲಯನ್ಸ್ ಕಮರ್ಷಿಯಲ್ ಕಾರ್ಪೊರೇಷನ್ ತ್ವರಿತವಾಗಿ ಭಾರತದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ವ್ಯಾಪಾರ ಕಂಪೆನಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿ ಬೆಳೆಯಿತು. 1966 ರಲ್ಲಿ ಕಂಪೆನಿಯು ರಿಲಯನ್ಸ್ ಇಂಡಸ್ಟ್ರೀಸ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್ ಅನ್ನು ರಚಿಸಿದ್ದು, ಅಲ್ಲದೆ ರಿಲಯನ್ಸ್ ಟೆಕ್ಸ್ಟೈಲ್ಸ್ ಮತ್ತು ಇಂಜಿನಿಯರ್ಸ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್‌ನೊಂದಿಗೆ ವಿಲೀನಗೊಂಡಿತು. 1970 ರಲ್ಲಿ ರಿಲಯನ್ಸ್ ಇಂಡಸ್ಟ್ರೀಸ್ ತೈಲ ಮತ್ತು ಅನಿಲ ವಲಯಕ್ಕೆ ವಿಸ್ತರಿಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು. ಕಂಪನಿಯು ಸಣ್ಣ ತೈಲ ಸಂಸ್ಕರಣಾಗಾರವನ್ನು ಸ್ವಾಧೀನಪಡಿಸಿಕೊಂಡು, ಹೊಸ ಸಂಸ್ಕರಣಾಗಾರವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು. ನಿಧಾನವಾಗಿ ಕಂಪೆನಿ ತನ್ನ ಹೆಜ್ಜೆಯನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸುತ್ತಾ ಸಾಗಿ, ಪರಿಣಾಮ 1977 ರಲ್ಲಿ ರಿಲಯನ್ಸ್ ಇಂಡಸ್ಟ್ರೀಸ್ ಭಾರತದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ತೈಲ ಸಂಸ್ಕರಣಾಗಾರವಾಗಿ ರೂಪುಗೊಂಡಿತು.

ದೂರಸಂಪರ್ಕ ವಲಯಕ್ಕೆ ವಿಸ್ತರಣೆ

2002ರಲ್ಲಿ, ರಿಲಯನ್ಸ್ ಇಂಡಸ್ಟ್ರೀಸ್ ದೂರಸಂಪರ್ಕ ವಲಯಕ್ಕೆ ವಿಸ್ತರಿಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು. ಕಂಪನಿಯು Jio Infocomm ಎಂಬ ಸಂಸ್ಥೆಯನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು. ಬಳಿಕ ಇದು ಮೊಬೈಲ್ ಫೋನ್ ಆಪರೇಟರ್ ಆಗಿದ್ದು ಅದು ತ್ವರಿತವಾಗಿ ಭಾರತದಲ್ಲಿನ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಮೊಬೈಲ್ ಫೋನ್ ಆಪರೇಟರ್ ಆಗಿ ರೂಪುಗೊಂಡಿತು. 2023 ರಲ್ಲಿ ರಿಲಯನ್ಸ್ ಇಂಡಸ್ಟ್ರೀಸ್ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಬಂಡವಾಳೀಕರಣ (market capitalization)ದ ಮೂಲಕ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಪಟ್ಟಿ ಮಾಡಲಾದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಕಂಪನಿಯಾಯಿತು. ಕಂಪನಿಯು ನವೀಕರಿಸಬಹುದಾದ ಶಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಕೃತಕ ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆಯಂತಹ ಹೊಸ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಿಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸುವುದನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸಿತು. ಭಾರತದಲ್ಲಿ ತೈಲ ಮತ್ತು ಅನಿಲ, ದೂರಸಂಪರ್ಕ ಮತ್ತು ಚಿಲ್ಲರೆ ವ್ಯಾಪಾರದಂತಹ ಹಲವಾರು ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಲ್ಲಿ ರಿಲಯನ್ಸ್ ಇಂಡಸ್ಟ್ರೀಸ್ ಪ್ರಮುಖ ಶಕ್ತಿಯಾಗಿದೆ. ಕೇವಲ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲದೆ ವಿಶ್ವದ ಅನೇಕ ಕಡೆಗಳಲ್ಲೂ ರಿಲಯನ್ಸ್‌ ವಿವಿಧ ಕಂಪೆನಿಗಳನ್ನು ಸ್ವಾಧೀನ ಪಡಿಸುವ ಮೂಲಕ ಅಲ್ಲೂ ತನ್ನ ಛಾಪನ್ನು ಮೂಡಿಸುತ್ತಿದೆ.

ಭಾರತೀಯ ಆರ್ಥಿಕತೆಯ ಮೇಲೆ ಪ್ರಭಾವ

ಇನ್ನು ರಿಲಯನ್ಸ್‌ ಇಂಡಸ್ಟ್ರೀಸ್ ಭಾರತದ ಆರ್ಥಿಕತೆಯ ಮೇಲೆ ಯಾವ ರೀತಿಯ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿದೆ ಎಂಬುದು ಬಹುತೇಕರಿಗೆ ತಿಳಿದಿರುವ ವಿಚಾರ. ಹತ್ತು ಹಲವು ವಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಉದ್ಯಮಗಳನ್ನು ನಡೆಸಿಕೊಂಡು ಬರುತ್ತಿರುವ ರಿಲಯನ್ಸ್‌ ಇಂಡಸ್ಟ್ರೀಸ್ ಸಂಸ್ಥೆಯು ಲಕ್ಷಾಂತರ ಉದ್ಯೋಗಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದ್ದು, ಈ ಮೂಲಕ ಜನರ ಜೀವನ ಮಟ್ಟ ಸುಧಾರಿಸುವಲ್ಲಿ ಕೂಡ ಮಹತ್ತರ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿದೆ. ಅದೂ ಅಲ್ಲದೆ ಭಾರತೀಯ ಆರ್ಥಿಕತೆಯ ಮೇಲೆ ಕೂಡ ಧನಾತ್ಮಕ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರಿದೆ. ಅದೂ ಅಲ್ಲದೆ ಕೇವಲ ಹಣ ಮಾಡುವ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿ ರೂಪುಗೊಳ್ಳದೆ ಆಸ್ಪತ್ರೆ, ಶಾಲೆ ಹಾಗೂ ಚಾರಿಟಿಗಳ ಮೂಲಕ ರಿಲಯನ್ಸ್‌ ಸಾಮಾಜಿಕ ಸೇವೆಯಲ್ಲೂ ಮುಂಚೂಣಿಯಲ್ಲಿರುವುದು ಉತ್ತಮ ಸಂಗತಿಯಾಗಿದೆ.