Cheque clearing: ನಾಳೆಯಿಂದ ಕೆಲವೇ ಗಂಟೆಗಳಲ್ಲಿ ಚೆಕ್ ಕ್ಲಿಯರಿಂಗ್...ಬ್ಯಾಂಕ್‌ಗಳ ಕಾರ್ಯವೈಖರಿ ಹೇಗೆ ಬದಲಾಗುತ್ತೆ?

ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಚೆಕ್ ಕ್ಲಿಯರಿಂಗ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಅಕ್ಟೋಬರ್ 4, 2025 ರಿಂದ ಪ್ರಮುಖ ಬದಲಾವಣೆಗಳನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಹಳೆಯ ಬ್ಯಾಚ್ ಆಧಾರಿತ ವಿಧಾನವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು, ಹೊಸ ನಿರಂತರ ಕ್ಲಿಯರಿಂಗ್ ಮತ್ತು ಸೆಟಲ್ಮೆಂಟ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಜಾರಿಗೆ ಬರುತ್ತಿದೆ. ಇದರಿಂದ, ಬ್ಯಾಂಕ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಚೆಕ್‌ಗಳ ಹಣ ಈಗಿನ 1-2 ವ್ಯವಹಾರ ದಿನಗಳ ಬದಲು, ಕೆಲವೇ ಗಂಟೆಗಳಲ್ಲಿ ಖಾತೆಗಳಿಗೆ ಜಮಾ ಆಗಲಿದೆ.

ಭಾರತೀಯ ರಿಸರ್ವ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ (RBI) ಅಕ್ಟೋಬರ್ 3 ರಂದು ಹೊಸ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಪರೀಕ್ಷೆಯನ್ನು ನಡೆಸಲಿದೆ. ಇದರ ಮೂಲಕ ಹೊಸ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಸುಗಮವಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ಖಚಿತಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಹೊಸ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳು:

ಚೆಕ್‌ಗಳನ್ನು ನಿರಂತರವಾಗಿ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗೊಳಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಬೆಳಿಗ್ಗೆ 10 ರಿಂದ ಸಂಜೆ 4 ರವರೆಗೆ ಜಮಾ ಮಾಡಿದ ಚೆಕ್‌ಗಳನ್ನು ತಕ್ಷಣ ಸ್ಕ್ಯಾನ್ ಮಾಡಿ ಕ್ಲಿಯರಿಂಗ್ ಹೌಸ್‌ಗೆ ಕಳುಹಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಬ್ಯಾಂಕ್‌ಗಳು ಗಂಟೆಗೊಮ್ಮೆ ಪಾವತಿಗಳನ್ನು ದೃಢೀಕರಿಸುತ್ತವೆ. ಮೊದಲ ಹಂತದಲ್ಲಿ (ಅಕ್ಟೋಬರ್ 4-ಜನವರಿ 2), ಬ್ಯಾಂಕ್‌ಗಳು ಸಂಜೆ 7 ರೊಳಗೆ ಚೆಕ್ ದೃಢೀಕರಿಸಬೇಕು. ದೃಢೀಕರಣವಿಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಚೆಕ್ ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತವಾಗಿ ಅನುಮೋದಿತವಾಗುತ್ತದೆ.

ಎರಡನೇ ಹಂತದಲ್ಲಿ (ಜನವರಿ 3, 2026 ರಿಂದ), ಬ್ಯಾಂಕ್‌ಗಳಿಗೆ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಚೆಕ್ ದೃಢೀಕರಿಸಲು 3 ಗಂಟೆಗಳ ಕಾಲಾವಕಾಶವಿದೆ. ದೃಢೀಕರಣದ ನಂತರ, ಬ್ಯಾಂಕ್ 1 ಗಂಟೆಯ ಒಳಗೆ ಹಣವನ್ನು ಗ್ರಾಹಕರಿಗೆ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ.

ಹೊಸ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಪ್ರಯೋಜನಗಳು:

• ಹಣವು ಕೆಲವೇ ಗಂಟೆಗಳಲ್ಲಿ ಖಾತೆಗಳಿಗೆ ಜಮಾ ಆಗುತ್ತದೆ.
• ದೇಶಾದ್ಯಂತ ಕ್ಲಿಯರಿಂಗ್ ವೇಗ ಏಕರೂಪವಾಗುತ್ತದೆ.
• ಚೆಕ್‌ಗಳ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಟ್ರ್ಯಾಕ್ ಮಾಡುವುದು ಸುಲಭವಾಗುತ್ತದೆ.
• ಬ್ಯಾಂಕ್‌ಗಳಿಗೆ ಇತ್ಯರ್ಥದ ಅಪಾಯ ಕಡಿಮೆ ಆಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯದಕ್ಷತೆ ಹೆಚ್ಚುತ್ತದೆ.

ಗ್ರಾಹಕರಿಗೆ ಅರ್ಥ:

ಗ್ರಾಹಕರು ತಮ್ಮ ಹಣಕ್ಕೆ ವೇಗವಾಗಿ ಪ್ರವೇಶ ಪಡೆಯಬಹುದು, ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳು ಶೀಘ್ರ ಪಾವತಿಗಳನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಬಹುದು, ಮತ್ತು ಚೆಕ್‌ಗಳ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಸುಲಭವಾಗಿ ಪರಿಶೀಲಿಸಬಹುದು. ಈ ಬದಲಾವಣೆಗೆ ತಯಾರಿ ಹೊಂದಲು RBI ಬ್ಯಾಂಕ್‌ಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು ಗ್ರಾಹಕರಿಗೆ ಸಲಹೆ ನೀಡುತ್ತಿದೆ.

ಎಲ್ಲಾ ಬ್ಯಾಂಕ್‌ಗಳಿಗೆ ಅನ್ವಯಿಸುತ್ತದೆಯೇ?

ಹೌದು. ಹೊಸ ನಿಯಮಗಳು RBI ನ ಮೂರು ಕ್ಲಿಯರಿಂಗ್ ಗ್ರಿಡ್‌ಗಳ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಬಂದಿರುವ ಎಲ್ಲಾ ಬ್ಯಾಂಕ್‌ಗಳಿಗೆ ಅನ್ವಯಿಸುತ್ತವೆ: ದೆಹಲಿ, ಮುಂಬೈ, ಮತ್ತು ಚೆನ್ನೈ. ಇದರಿಂದ ಇಡೀ ದೇಶದಲ್ಲಿ ನಿರಂತರ ಕ್ಲಿಯರಿಂಗ್ ಕಾರ್ಯಕ್ಷಮವಾಗುತ್ತದೆ.

ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಪರೀಕ್ಷೆಯ ಮಹತ್ವ:

ಅಕ್ಟೋಬರ್ 3 ರಂದು RBI ನಡೆಸುವ ವಿಶೇಷ ಪ್ರಯೋಗವು, ಅಕ್ಟೋಬರ್ 4 ರಂದು ಹೊಸ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಸಮರ್ಪಕವಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ಖಚಿತಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಹಾಯಕವಾಗುತ್ತದೆ.

ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಚೆಕ್ ಕ್ಲಿಯರಿಂಗ್ ದಶಕಗಳಿಂದ ಹಂತ ಹಂತವಾಗಿ ಸುಧಾರಿತವಾಗಿದೆ. 1980 ರ ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ಹಸ್ತಚಾಲಿತ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ಒಂದು ವಾರ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಿತ್ತು. 1980 ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ MICR ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದಿಂದ ಸ್ಥಳೀಯ ಕ್ಲಿಯರಿಂಗ್ 1-3 ದಿನಗಳಿಗೆ ಇಳಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. 2008 ರಲ್ಲಿ CTS ಪರಿಚಯದಿಂದ 1 ದಿನಕ್ಕೆ, 2021 ರಲ್ಲಿ T+1 ಕ್ಲಿಯರಿಂಗ್ ಇಡೀ ದೇಶಕ್ಕೆ ಬಂದಿತು. 2025 ರಲ್ಲಿ, ನಿರಂತರ ಕ್ಲಿಯರಿಂಗ್ ಮೂಲಕ ಕೆಲವೇ ಗಂಟೆಗಳಲ್ಲಿ ಚೆಕ್ ಕ್ಲಿಯರ್ ಆಗಲಿದೆ.

(Disclaimer: The views and recommendations expressed are solely those of the individual analysts or entities and do not reflect the views of Goodreturns.in or Greynium Information Technologies Private Limited (together referred as "we"). We do not guarantee, endorse or take responsibility for the accuracy, completeness or reliability of any content, nor do we provide any investment advice or solicit the purchase or sale of securities. All information is provided for informational and educational purposes only and should be independently verified from licensed financial advisors before making any investment decisions.)