ಮತ್ತದೆ ಪ್ರಾಬ್ಲಂ! ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ ಕೋತಿ ಮತ್ತು ಹಾವುಗಳ ಕಾಟ; ಎಲ್ಲಿ ಗೊತ್ತಾ?

ಬೆಂಗಳೂರು: ಸಿಲಿಕಾನ್ ಸಿಟಿ ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ ಪದೇ ಪದೇ ಕೋತಿಗಳ ಹಾವಳಿ ಕಂಡು ಬರುತ್ತಿದೆ. ಹೌದು, ಕೋತಿ ಮತ್ತು ಹಾವುಗಳಿಂದ ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಗೇಟೆಡ್ ಕಮ್ಯುನಿಟಿಗಳಲ್ಲಿ ಕೋತಿಗಳ ಹಾವಳಿಯಿಂದ ಭಾರೀ ಅನಾಹುತ ಸೃಷ್ಟಿಯಾಗುತ್ತಿದೆ.ಇದರಿಂದ ಪ್ರವೇಶ ಮತ್ತು ಕಣ್ಗಾವಲು ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳ ಮೇಲಿನ ನಿರ್ಬಂಧಗಳನ್ನು ಜನರು ಅಪಹಾಸ್ಯ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಹಗಲಿನ ವೇಳೆಯಲ್ಲಿಯೇ ಖಾಲಿಯಿರುವ ಫ್ಲಾಟ್‌ಗಳಿಗೆ ನುಗ್ಗಿ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ದೋಚುತ್ತವೆ.

ರೆಫ್ರಿಜರೇಟರ್‌ಗಳನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸುವುದನ್ನು ಸಹ ಕೋತಿಗಳು ಕಲಿತಿದ್ದೇವೆ.ಅನಾನಸ್,ಕಲ್ಲಂಗಡಿ,ಮಾವಿನಹಣ್ಣು ಮತ್ತು ಬಾಳೆಹಣ್ಣುಗಳಂತಹ ಹಣ್ಣುಗಳನ್ನು ಸೇವಿಸುತ್ತಾವೆ ಇನ್ನೂ ಕೆಲವು ಕೋತಿಗಳು ಗೋಡಂಬಿ ಮತ್ತು ಹಣ್ಣುಗಳನ್ನು ಸೇವನೆ ಮಾಡುತ್ತವೆ. ಕೋತಿಗಳ ಸಂತತಿಯು ಕ್ಷಿಪ್ರ ವರ್ತನೆಯ ಬದಲಾವಣೆಗಳಿಗೆ ಒಳಗಾಗುತ್ತಿದೆ ಎಂದು ತಜ್ಞರು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ.

ಬೇಗೂರು ಕೊಪ್ಪ ರಸ್ತೆಯಲ್ಲಿರುವ ಎಸ್‌ಎನ್‌ಎನ್ ರಾಜ್ ಸೆರಿನಿಟಿ ಎಂಬ ಅಪಾರ್ಟ್‌ಮೆಂಟ್‌ನ ನಿವಾಸಿಗಳು ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುವ ಕೋತಿಗಳ ಕಾಟದಿಂದ ಹರಸಾಹಸ ಪಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಅಪಾರ್ಟ್‌ಮೆಂಟ್‌ನ ನಿವಾಸಿ ಮತ್ತು ಮಾಜಿ ಎಂಸಿ ಸದಸ್ಯ ವಿನೀತ್ ಮೊಡನ್,ಕೋತಿಯೊಂದು ಕದ್ದ ಮೊಬೈಲ್ ಫೋನ್ ಮತ್ತು ಮಗುವಿನ ಆಟದ ವಸ್ತುವಾದ ಟೆಡ್ಡಿಬೇರ್ ಎದೆಗೆ ಹಿಡಿದುಕೊಂಡು ಬಾಲ್ಕನಿಯಲ್ಲಿ ಓಡುತ್ತಿರುವ ವೀಡಿಯೊವೊಂದನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ.

ಎರಡು ಐಫೋನ್‌ಗಳು, ಒಂದು ಸ್ಯಾಮ್‌ಸಂಗ್ ಎಸ್ 22 ಮತ್ತು ಇತರ ಎರಡು ಸ್ಮಾರ್ಟ್‌ಫೋನ್‌ಗಳನ್ನು ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಕೋತಿಗಳು ತಗೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗಿದ್ದವು. ಅವುಗಳನ್ನು ಮರಳಿ ಪಡೆಯಲು ಹೋಗಿ ಉಳಿದವು ಕೂಡ ನಾಶವಾದವು. ಅಪಾರ್ಟ್‌ಮೆಂಟ್‌ನ ವಾಟ್ಸಾಪ್ ಗ್ರೂಪ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಕೋತಿಗಳು ಪಾರಿವಾಳದ ಬಲೆಗಳನ್ನು ನಾಶಪಡಿಸುವ, ಮನೆಗಳಿಂದ ತೆಗೆದ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ತಿನ್ನುವ, ದುಬಾರಿ ಗ್ಯಾಜೆಟ್‌ಗಳನ್ನು ಕದಿಯುವ ಫೋಟೋಗಳಿಂದ ತುಂಬಿವೆ.

ಎಸ್‌ಎನ್‌ಎನ್‌ ರಾಜ್‌ ಸೆರಿನಿಟಿಯಲ್ಲಿರುವ ಬಿಪಿನ್‌ ಆರ್‌ ಅವರ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಪತ್ನಿ ಒಬ್ಬರೇ ಇದ್ದಾಗ ದೊಡ್ಡ ಕೋತಿಯೊಂದು ನುಗ್ಗಿತು.ಅವಳು ಗಾಬರಿಗೊಂಡು ಅದನ್ನು ಓಡಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದಳು.ಆಕೆ ಮುಖ್ಯ ಬಾಗಿಲಿಗೆ ಹೋಗಲು ಸಹ ಸಾಧ್ಯವಾಗಲಿಲ್ಲ.ಯಾಕೆಂದರೆ ಕೋತಿ ಅವಳಿಗೆ ಅಡ್ಡವಾಗಿ ನಿಂತುಕೊಂಡಿತು.ಆಕೆ ಸೆಕ್ಯುರಿಟಿ ಗಾರ್ಡ್‌ಗೆ ಕರೆ ಮಾಡಿದರೂ ಆತ ಮನೆಯೊಳಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಲಿಲ್ಲ. ಕೋತಿಯು ನನ್ನ ಮಗನ ಮೊಬೈಲ್ ಫೋನ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಹೊರಟುಹೋಯಿತು ಎಂದು ಅವರು ಕೋತಿಯ ಹಾವಳಿಯನ್ನು ವಿವರಿಸಿದ್ದರು.

ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ ಕೋತಿಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಸಾಕಷ್ಟು ದೂರುಗಳು ಬರುತ್ತಿವೆ.ನಗರದ ಅಂಚಿನಲ್ಲಿರುವ ತೋಟಗಳು ವೇಗವಾಗಿ ಕಣ್ಮರೆಯಾಗುತ್ತಿರುವುದೇ ಸಮಸ್ಯೆಗೆ ಕಾರಣ ಎಂದು ಉಪ ಅರಣ್ಯ ಸಂರಕ್ಷಣಾಧಿಕಾರಿ ರವೀಂದ್ರ ಕುಮಾರ್ ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ.

ಕೋತಿಗಳು ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಅನೇಕ ಮರಗಳನ್ನು ಮನೆ ಕಟ್ಟಲು ಹಾಗೂ ಗೃಹಯಪಯೋಗಿ ವಸ್ತುಗಳ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕೆ ಕತ್ತರಿಸುತ್ತಿದ್ದರೆ.ಅವುಗಳಿಗೆ ಆಹಾರ ಸಿಗದ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ಅಪಾರ್ಟ್ಮೆಂಟ್ ಗೆ ನುಗ್ಗುತ್ತಿವೆ. ಇನ್ನೂ ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಆರ್‌ಆರ್‌ನಗರ ವಲಯ,ಬನ್ನೇರುಘಟ್ಟ ರಸ್ತೆ, ಯಶವಂತಪುರ, ಯಲಹಂಕ, ವಿದ್ಯಾರಣ್ಯಪುರ ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ವನ್ಯಜೀವಿಗಳ ಎನ್‌ಕೌಂಟರ್ ಆಗುತ್ತಿದೆ.

ಚಿರತೆಗಳು ಬೇಟೆಯನ್ನು ಹುಡುಕುತ್ತಾ ವಸತಿ ಸಂಕೀರ್ಣಗಳಿಗೆ ಅಲೆದಾಡುತ್ತವೆ, ಆದರೆ ಹಾವುಗಳು ಆಶ್ರಯಕ್ಕಾಗಿ ತೋಟಗಳು ಮತ್ತು ಮನೆಗಳನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸುತ್ತವೆ. ಅಪಾರ್ಟ್‌ಮೆಂಟ್‌ಗಳ ಸುತ್ತಲೂ ಹರಡಿರುವ ಕಸ ಗಾಳಿಪಟಗಳು, ಹದ್ದುಗಳು ಮತ್ತು ಬೀದಿ ನಾಯಿಗಳ ಅಡ್ಡವಾಗಿವೆ.ಇನ್ನೂ ಚಿರತೆ ಮತ್ತು ನಾಯಿಯ ಹೆಜ್ಜೆಗುರುತುಗಳನ್ನು ಹೇಗೆ ಗುರುತಿಸುವುದು ಎಂದು ಜನರಿಗೆ ತಿಳಿದಿಲ್ಲ, ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಅನಗತ್ಯ ಗಾಬರಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಕುಮಾರ್ ಹೇಳಿಕೆ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ.

ಸಹಾಯಕ್ಕಾಗಿ ಮನವಿಗಳು

BBMP ವನ್ಯಜೀವಿ ಸಂಬಂಧಿತ ಘಟನೆಗಳನ್ನು ಪರಿಹರಿಸಲು ವಿಶೇಷ ಸಹಾಯವಾಣಿಯೊಂದಿಗೆ ವನ್ಯಜೀವಿ ವಿಭಾಗ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದೆ. ನಿವಾಸಿಗಳು ತಮ್ಮ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಕಾಡು ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಎದುರಾದಾಗ BBMP ಸಹಾಯವಾಣಿ 080-22221188 ರಲ್ಲಿ ರಕ್ಷಣಾ ತಂಡವನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸಬಹುದು.

ಪ್ರತಿದಿನ,ಸುಮಾರು 100 ಇಮೇಲ್‌ಗಳು ಬೆಂಗಳೂರಿನಿಂದ ವನ್ಯಜೀವಿ ಎನ್‌ಕೌಂಟರ್‌ಗಳನ್ನು ವರದಿ ಮಾಡುತ್ತವೆ, ಹೆಚ್ಚಿನವು ಕೋತಿಗಳು, ಹಾವುಗಳು ಮತ್ತು ಜೇನುನೊಣಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿವೆ.ಇದರಲ್ಲಿ, ಸುಮಾರು 60 ಇಮೇಲ್‌ಗಳು ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ಅಪಾರ್ಟ್ಮೆಂಟ್ ಕಟ್ಟಡಗಳಿಂದ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡಿವೆ. ಸಹಾಯವನ್ನು ಹೇಗೆ ಪಡೆಯುವುದು ಎಂದು ಅನೇಕರಿಗೆ ತಿಳಿದಿಲ್ಲವಾದ್ದರಿಂದ ನಿಜವಾದ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳು ಇನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚಿರಬಹುದು ಎಂದು ಕುಮಾರ್ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಆದರೆ ಅನೇಕ ನಿವಾಸಿಗಳು ಬಿಬಿಎಂಪಿಯ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯ ಸಮಯ ತಡವಾಗಿರುತ್ತದೆ.ಬಿಬಿಎಂಪಿ ತಂಡವು ಬರುವ ಮೊದಲು ಕಾಡು ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಆಗಾಗ್ಗೆ ಇರುವ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಹೋಗುತ್ತವೆ.

ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಜನಸಂಖ್ಯೆ 1.5 ಕೋಟಿ. ಕೇವಲ ಏಳು ಸಿಬ್ಬಂದಿಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ಬಿಬಿಎಂಪಿ ರಕ್ಷಣಾ ಪಡೆ ತುರ್ತು ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳಿಗೆ ಸ್ಪಂದಿಸುವಲ್ಲಿ ಸವಾಲುಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸುತ್ತಿದೆ. ಅವರ ಸೀಮಿತ ಕಾರ್ಯಪಡೆಯು ತೊಂದರೆಯ ಕರೆಗಳ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ ನಿಭಾಯಿಸಲು ಕಷ್ಟಕರವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಪ್ರಾಣಿ ಹಕ್ಕುಗಳ ಕಾರ್ಯಕರ್ತರೊಬ್ಬರು ಹೇಳಿಕೆ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ. ನಗರದಾದ್ಯಂತ ವರದಿಯಾಗುತ್ತಿರುವ ಪ್ರಾಣಿಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಘಟನೆಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಲು ಬಿಬಿಎಂಪಿ ವನ್ಯಜೀವಿ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ಘಟಕಕ್ಕೆ ಕನಿಷ್ಠ 30 ಸಿಬ್ಬಂದಿ ಅಗತ್ಯವಿದೆ.

ಪ್ರಾಪರ್ಟಿ ಡೆವಲಪರ್‌ಗಳು ನಿರ್ಮಾಣದ ಮೊದಲು ಪರಿಸರದ ಪ್ರಭಾವದ ಮೌಲ್ಯಮಾಪನಗಳನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಬೇಕು. ಅರಣ್ಯದ ಪಕ್ಕದ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟಡ ನಿರ್ಮಿಸಲು ಸ್ಥಳೀಯ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಮಾರ್ಗಸೂಚಿಗಳನ್ನು ಅನುಸರಿಸಬೇಕು. ಸರಿಯಾದ ತ್ಯಾಜ್ಯ ನಿರ್ವಹಣೆ ಮತ್ತು ರಾತ್ರಿಯಲ್ಲಿ ಸಾಕು ಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನು ಹೊರಾಂಗಣದಲ್ಲಿ ಬಿಡುವುದನ್ನು ತಪ್ಪಿಸುವ ಮೂಲಕ ಸಮುದಾಯಗಳು ವನ್ಯಜೀವಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಹಬಾಳ್ವೆ ನಡೆಸಲು ಕಲಿಯಬೇಕು. ಪ್ರಾಣಿಗಳ ನಡವಳಿಕೆಯನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಗೌರವಿಸುವುದು ತುಂಬಾ ಮುಖ್ಯ.

ಪಕ್ಷಿ ಆಹಾರದ ಹಾನಿಕಾರಕ ಪರಿಣಾಮಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಜಾಗೃತಿ ಅಭಿಯಾನಗಳು, ನಿಯಮ ಉಲ್ಲಂಘಿಸುವವರಿಗೆ ದಂಡ ವಿಧಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ರಕ್ಷಣಾತ್ಮಕ ಬಲೆಗಳನ್ನು ಅಳವಡಿಸುವುದು.ಇವು ಪಾರಿವಾಳದ ಸಮಸ್ಯೆಯನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುವಲ್ಲಿ ಭಾಗಶಃ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿದೆ

ವಾಸ ಸ್ಥಾಳಗಳ ಸ್ಥಳಾಂತರದಿಂದಾಗಿ ವನ್ಯಜೀವಿಗಳ ಎನ್ಕೌಂಟರ್ ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿದೆ.ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಎಲ್ಲಾ ರೀತಿಯ ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಮತ್ತು ಪಕ್ಷಿಗಳನ್ನು ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸಿದೆ.ಆಹಾರ ಮತ್ತು ಆಶ್ರಯಕ್ಕಾಗಿ ನಮ್ಮ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಬರುತ್ತಾವೆ ಪ್ರಾಣಿ ಹಕ್ಕುಗಳ ಉತ್ಸಾಹಿ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಥಾಪಕರಾದ ಸಾಧನಾ ಹೆಗ್ಡೆ ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ.

ಜನರು ಕೋತಿ,ಪಾರಿವಾಳಗಳಿಗೆ ಆಹಾರ ನೀಡುವುದನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಬೇಕು.ನಿಮ್ಮ ಆವರಣದಲ್ಲಿ ಕಾಡು ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಕಂಡು ಬಂದರೆ, ಜಾಗರೂಕರಾಗಿರಿ.ಅರಣ್ಯ ಇಲಾಖೆಯ ರಕ್ಷಣಾ ತಂಡವನ್ನು ಎಚ್ಚರಿಸಿ ಮತ್ತು ಸಹಾಯವನ್ನು ಪಡೆಯಿರಿ. ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಮುಖಾಮುಖಿಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಲು ಮೀಸಲಾದ ಸಹಾಯವಾಣಿ ಸಂಖ್ಯೆ, 1926 ಸಂಪರ್ಕಿಸಿ.

ಚಿರತೆಗಳು ಮತ್ತು ಮಂಗಗಳು ಶೆಡ್ಯೂಲ್ 1 ಪ್ರಾಣಿಗಳು,ವನ್ಯಜೀವಿ ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಕಾಯ್ದೆಯಡಿ ಅವುಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ರಕ್ಷಿಸಲಾಗಿದೆ. ನಾವು ಅಗತ್ಯ ಅನುಮತಿಗಳನ್ನು ಪಡೆದ ನಂತರ, ನಾವು ಅವುಗಳನ್ನು ಸೆರೆಹಿಡಿಯುತ್ತೇವೆ ಮತ್ತು ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸುತ್ತೇವೆ ಎಂದು ರವೀಂದ್ರ ಕುಮಾರ್ ಉಪ ಅರಣ್ಯ ಸಂರಕ್ಷಣಾಧಿಕಾರಿ ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ.

ಪಾರಿವಾಳದ ಬಲೆಗಳು ಮತ್ತು ಸ್ಪೈಕ್‌ಗಳು ಇತರ ವನ್ಯಜೀವಿ ಪ್ರಭೇದಗಳಿಗೆ ಬೆದರಿಕೆಯಾಗಿವೆ ಮತ್ತು ಅವು ಸಿಕ್ಕಿಹಾಕಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ,ಆಗಾಗ್ಗೆ ತಮ್ಮ ರೆಕ್ಕೆಗಳು ಮತ್ತು ಹಾರುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ.ಮರಗಳನ್ನು ಕಡಿಯುವುದರಿಂದ ಸಾಕಷ್ಟು ಪರಿಸರ ಹಾನಿ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ.

ಸ್ಥಳೀಯ ಮರಗಳು ಅಸಂಖ್ಯಾತ ಪಕ್ಷಿ ಪ್ರಭೇದಗಳಿಗೆ ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ.ನಾವು ಮರಗಳನ್ನು ಕತ್ತರಿಸಿದಾಗ,ಪಕ್ಷಿಗಳು ತಮ್ಮ ಮನೆಗಳನ್ನು ಶಾಶ್ವತವಾಗಿ ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಗೂಡುಗಳು, ಮೊಟ್ಟೆಗಳು, ಮರಿಗಳಿಗೆ ತೊಂದರೆಯಾಗುತ್ತಿದೆ. ಈ ಕ್ರಿಯೆಗಳಿಂದ ಪಕ್ಷಿಗಳಿಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಬೆದರಿಕೆ ಇದೆ ಎಂದು ಎನ್‌ಜಿಒ ಸುಪ್ರಿಯಾ ಹೇಳಿಕೆ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ.

ವನ್ಯಜೀವಿಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಬಗೆಹರಿಸಲು ನಿವಾಸಿಗಳು ಈ ಕೆಳಗಿನ ಕ್ರಮಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಬಹುದು

* ಕಾಡು ಪ್ರಾಣಿಗಳಿಗೆ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಮಕಾಕ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಪಕ್ಷಿಗಳಿಗೆ ಆಹಾರವನ್ನು ನೀಡುವುದನ್ನು ತಡೆಯಿರಿ, ಅವುಗಳ ಸ್ಥಳೀಯ ವಾಸಸ್ಥಳದಿಂದ ಅವುಗಳು ಆಹಾರ ತಿನ್ನಲು ಅವಕಾಶ ನೀಡಿ.
*ಹಾವುಗಳು ಬರುವುದನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಲು ಸರಿಯಾದ ತ್ಯಾಜ್ಯ ವಿಲೇವಾರಿ, ಕಸವನ್ನು ಸರಿಯಾಗಿ ಬೇರ್ಪಡಿಸುವುದು ಮತ್ತು ವಿಲೇವಾರಿ ಮಾಡುವುದನ್ನು ಅಭ್ಯಾಸ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಿ.
*ಅಶುಚಿಯಾದ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ತೆರವುಗೊಳಿಸಿ, ಖಾಲಿ ಕಾರ್ಡ್‌ಬೋರ್ಡ್ ಬಾಕ್ಸ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಕ್ಯಾರಿಯರ್ ಬ್ಯಾಗ್‌ಗಳಂತಹ ಹಾವುಗಳಿಗೆ ಆಶ್ರಯ ನೀಡುವ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕುವುದು.